نقش جایگاه رسالت تربیتی معلم

نقش تربیتی معلم به نقش الگویی او محدود نمی شود

اسحاق دقدی زاده — Thu, 12 May 2011 08:16:28 GMT

شهید بزرگوار رجایی که در سالهای حکومت رژیم پهلوی در لباس معلمی انجام وظیفه می کرد علی رغم رشته تدریسش (ریاضی)، از نقش تربیتی بالایی برخوردار بود. حس مسئولیت چشمگیر او در قبال جوانان آن روز این مرز و بوم و دغدغه هدایت دانش آموزانش نگذاشت تا تنها به تدریس ریاضی اکتفا کند.

تلاشهای او و تحمل درد و شکنجه زندان، همه به دلیل هم و غم او در تربیت نسل جوان بود. با آغاز پیروزی انقلاب اسلامی، شهید رجایی و شهید باهنر آن دویار دیرینه انقلاب که سالها از ضعف حکومت پهلوی در تربیت وهدایت انسان، آگاه بودند و تأثیرپذیری نسل جوان را از حکومت شاهنشاهی که تمام و کمال متأثر از فرهنگ استعماری بود می دیدند، اقدام به تأسیس نهاد امور تربیتی کردند تا با به کارگیری نیروهای متعهد در آموزش و پرورش به هدایت و تربیت نسل انقلاب بپردازند. فعالیتهای گسترده گروهکهای معاند انقلاب و کم اطلاعی جوانان از دسیسه های دشمنان بر کسانی که آن روزها را درک کرده اند پوشیده نیست و همانطور هم که انتظار می رفت بهترین جوانان انقلابی نظیر شهید مهدی رجب بیگی و بعضی نیروهای متعهد موجود در آموزش و پرورش دست به کار غبارزدایی از اذهان نوجوانان و جوانان شدند. سربازان فرهنگی انقلاب (مربیان امور تربیتی) در نقش برآب کردن توطئه های بیگانگان و دورکردن دست گروهکها از انحراف جوانان، نقش بسزایی داشتند. آنهادر هدایت دانش آموزان در مسیر دفاع از مرزهای میهن اسلامی و حمایت و پشتیبانی جبهه های جنگ، نقش ارزنده ای داشتند. تلاشهای آنان در ارتقاء فرهنگ قرآن و ترفیع سطح آموزش و حفظ قرآن بر هیچکس پوشیده نیست. زنده نگهداشتن یاد ایام الله و یادآوری روزهای مهم و سرنوشت ساز ایران اسلامی و گرامی داشت ایام ولادت و شهادت معصومین علیهم السلام، در کارنامه آنان ثبت شده است. نقش آنان در پیگیری و رفع مشکلات روحی، اخلاقی و اعتقادی دانش آموزان بر همه کسانی که پس از انقلاب دانش آموز بوده اند روشن است و البته خدمات ارزنده دیگری که در این نوشتار نمی گنجد. علی رغم همه تأثیرات مثبتی که تأسیس امور تربیتی به دنبال داشت، از همان ابتدای انقلاب تاکنون بعضی افراد تأسیس آن را قدمی در راه تفکیک تربیت از تعلیم دانسته اند در میان کسانی که دچار این توهم شدند که تأسیس امور تربیتی، تفکیک کننده نقش تربیتی معلم و مدرسه از نقش آموزشی آن بوده است در بعضی اساتید دانشگاه ها نیز دیده می شوند. آنها با استناد به تک واژه بودن «تعلیم و تربیت» «education » مدعی تفکیک ناپذیری تعلیم و تربیت هستند و البته این ادعا کاملاً درست است زیرا نقش تربیتی معلم از نقش تعلیمی او تفکیک ناپذیر است. اما بحث براین است که آیا تاسیس امور تربیتی و گماردن مربی تربیتی در مدارس و سپردن مدیریت و هدایت و برنامه ریزی اموری که به هدایت و تربیت بهتر دانش آموزان بیانجامد به دست او، بیانگر تفکیک تربیت از تعلیم است؟ آیا بدون وجود مربی تربیتی کسی هست که هدایتگر برنامه هایی باشد که ضرورت انقلاب و اسلام ایجاب می کند؟ حتی اگر در مدرسه چند معلم متعهد نیز باشند آیا با توجه به اینکه همه ساعتهای آنان به آموزش دروس اختصاص دارد امکان هدایت برنامه های ضروری در تربیت بهینه دانش آموزان به دست آنان وجود دارد؟ کمبود مربی تربیتی در بعضی مدارس در سال های اخیر نشان داده است که در مدارس بدون مربی، ناگزیر معاون و یا مدیرمدرسه ملزم به هدایت فعالیت های تربیتی و تبلیغی شده اند و بار سنگین آن کار را نیز به عهده گرفته اند. البته در همه کشورها امور فوق برنامه در مدارس متولی خاصی دارد که در کشور ما متولی آن مربی تربیتی نام گرفته است. ● ریشه های ضعف نقش تربیتی معلم در اینجا یک سؤال مطرح است و اینکه آیا نقش تربیتی معلمان ایرانی پررنگ است یا کمرنگ؟ هرگاه معلم خود را در قبال همه هدفهای تربیتی نظام آموزش و پرورش من جمله اهداف سیاسی، اجتماعی، اخلاقی و... مسئول بداند مسلما نقش او پررنگ و اگر صرفا خود را در قبال هدف های کتاب درسی ای که ملزم به تدریس آن است مسئول بداند بدیهی است نقش تربیتی کمرنگی خواهد داشت. دراین زمینه که نقش تربیتی معلمان جامعه ما تا چه حد پررنگ و یا تا چه حد کمرنگ است البته بدون انجام پژوهشی علمی، نمی توان به طور دقیق اظهارنظر کرد، اما آنچه که تجارب نگارنده که حدود ۲۵ سال با پست مربی تربیتی انجام وظیفه کرده است نشان می دهد نقش تربیتی جامعه معلمان ایرانی کمرنگ است. شاید بتوان تشکیل امور تربیتی را تا حدی یکی از عوامل کمرنگ شدن نقش تربیتی آنان بدانیم اما آنچه بیش از تأسیس امورتربیتی دراین زمینه نقش داشته است، ساختار آموزش و پرورش از بدو تشکیل وزارت فرهنگ در زمان حکومت شاهنشاهی و همچنین سیاست ها و برنامه های وزارت آموزش و پرورش از سال ۱۳۶۳ من جمله اختصاص ساعت پرورشی و تدوین کارنامه پرورشی برای دانش آموزان و سپردن مسئولیت آن صرفا به دست مربی تربیتی می باشد که عواملی مؤثر در ایجاد توهم جدایی پرورش از آموزش بود. عامل دیگر در ضعیف بودن نقش تربیتی معلم دیدگاه بعضی مسئولان آموزش و پرورش بوده است که نقش تربیتی معلم را صرفا به نقش الگویی او محدود می دانند و معتقدند برای معلم نقشی فراتر از نقش الگویی قائل نیستند و برعهده داشتن نقشی فراتر از نقش ضمنی و الگویی را نوعی خلط مسئولیت به شمار آورده اند و به مرور زمان به گونه ای برنامه ریزی کرده اند که اکثر معلمان در برنامه های تربیتی مدرسه نظیر اقامه نماز و یا برنامه هایی که به مناسبت های مختلف برگزار می شود نه تنها حضور فعال ندارند بلکه اگر هم حضور یابند صرفا جنبه مهمان بودن را دارند و در پشتیبانی برنامه های تربیتی هم هیچ نقشی ندارند بلکه گاه در مقابل آن برنامه به بهانه های مختلف موضع می گیرند و برنامه های تربیتی را خللی در انجام فعالیت های آموزشی می دانند. لذا می بینیم معلمانی که حتی گاه مثلا فرصت کافی برای پرداختن به سؤالات غیردرسی دانش آموزان را دارند اما از آنجا که خود را مسئول نمی بینند از انجام آن خودداری می کنند و پرداختن به تربیت در ابعاد سیاسی، اجتماعی و... را نوعی خلط مسئولیت به شمار می آورند. از معلمان فهیم و دلسوزی که پیگیر مشکلات روحی، اخلاقی و اجتماعی دانش آموزان هستند که بگذریم، متأسفانه اغلب معلمان ما درنظام آموزش و پرورش خود را در قبال تربیت دانش آموزان در همه ابعاد مسئول نمی دانند. این موضوع یک واقعیت تلخ است که مسئولان محترم باید برای رفع آن به طور جدی چاره اندیشی کنند. بدیهی است اگر همه معلمان متوجه نقش عمیق تربیتی خود در ابعاد مختلف باشند، دانش آموزان از همه لحاظ (اخلاقی، اجتماعی، سیاسی، اعتقادی) بیمه شده و حتی در برابر نقش های تربیتی بد متأثر از دیگران نیز واکسینه می شوند. این مهم می طلبد تا مسئولان آموزش و پرورش به جای مسئول دانستن معلم در قبال آموزش کتاب درسی، او را در قبال همه هدف های تعلیم و تربیت مسئول بدانند و دراین جهت برنامه ریزی کنند و معلمین عزیز نیز اندیشه و عمل خود را به سمت تحقق همه هد ف های والای نظام تعلیم و تربیت سوق دهند. به امید آن روز که اجرای برنامه های امور تربیتی آن هم صرفا به دست مربی تربیتی تنها راه تحقق هدف های تربیتی نباشد و بدین ترتیب شهید رجایی نیز از اتهام جدایی تربیت از تعلیم مبرا شوند و با امید به اینکه برنامه های امور تربیتی نیز، عمدتا در امور تبلیغاتی خلاصه نشود و با آرزوی اینکه اندیشمندان امور تربیتی با نقد عمیق برنامه های تربیتی و بازنگری جدی در میزان تأثیر آن ها به ارتقای تربیت بیاندیشند.

نقش معلمان در تربیت دانش آموزان

اسحاق دقدی زاده — Thu, 12 May 2011 08:13:36 GMT

بهترین معلمان خود را به یاد آورید، معلمانی که به دانش آموزان خود کمک می کردند تا از درس خواندن لذت ببرند. شما نیز می توانید به همین صورت به یاد دانش آموزان خود باقی بمانید. تحقیقات انجام شده درباره معلمان ماهر و کارآمد نشان می دهد که این مهارت ها چیزهای مرموزی نیست که فقط برگزیدگان به کسب آن امیدوار باشند. این مهارت ها آسان است و می توان آن را از طریق مطالعه مسائلی که معلمان با آن رویه روبه رو هستند،، به دست آورد.

مسائلی چون، چگونه دانش آموزان مطلب را فرا می گیرند؟ بهترین راه کمک به آنان برای یادگیری چیست؟ و چگونه می توان یادگیری دانش آموزان را ارزیابی کرد؟ همان طور که گانیه گفته است: «در تحقیقات جاری روانشناسی، افکار باارزشی وجود دارد که به آسانی می توان آنها را در صحنه های آموزشی به کار برد.»
شاید مهمترین هدف تعلیم و تربیت پرورش قوه تفکر در دانش آموزان باشد. به این منظور معلمان باید از عملکرد تفکر در انسان اطلاع داشته باشند. معلمان خوب قادرند قدرت تفکر دانش آموزان را پرورش دهند و به تفاوت های فردی آنها را از لحاظ چگونگی تفکر حساسند، زیرا شیوه نگرش هر دانش آموز به جهان خاص خود او است.
معلمان کارآمد تفکر خلاق را در دانش آموزان به خوبی پرورش می دهند، زیرا از شرایطی که به تفکر خلاق منجر می شود، درک درستی دارند و فعالیت های یادگیری را به نحوی سازمان دهی می کنند که به پرورش خلاقیت در دانش آموزان کمک می کند. تدریس خوب فقط این نیست که توانایی های ذهنی دانش آموزان رشد داده شود، بلکه مهارت حل مسئله که از آثار پرورش تفکر خلاق می شود به اشکال مختلف مورد تأکید قرار گیرد. هدف کلی و مهم دیگر معلمان کارآمد بهبود رابطه میان دانش آموزان و رشد واقعی عزت نفس در آنان است.
معلمان کارآمد رشد خود پنداره را در دانش آموزان خود درک می کنند و فعالیت های کلاس را به نحوی سازمان می دهند که موجب شکل گیری «خود پنداره مثبت» در دانش آموزان شود و موجب انگیزه ایشان در کلاس درس برای کسب موفقیت می شود. برای رشد خود پنداره می توانند از فعالیت های گروهی و این که به دانش آموزان کمک کنند تا فرا گیرند چگونه می توان با دیگران همکاری داشت و در عین حال خوشحال و مفید بود استفاده کرده همچنین معلمان موفق فعالیت های آموزشی را با معنا می سازند.
زمانی که دانش آموز موفق شود اطلاعات جدید را با دانش قبلی خود مرتبط سازد، یادگیری معنادار رخ داده است.
بنابراین دانش معنادار ساختن اطلاعات جدید برای دانش آموزان اهمیت فراوان دارد. نه تنها یادگیری جدید دانش آموزان باید براساس دانش قبلی او بناشود، بلکه دانش آموز باید بتواند دانش جدید را به نحوی منطقی در حافظه خود سازمان دهد که برای یادگیری مداوم دراختیار او باشد. معلمان باید بر توانایی دانش آموزان آگاه باشند تا هنگام تدریس از ساختار برنامه درسی بهره برداری کنند و مهارت دانش آموزان را در رسیدن به اهداف آموزش و پرورش افزایش دهند.

نقش معلم در فرهنگ سازی جهاد اقتصادی

اسحاق دقدی زاده — Thu, 12 May 2011 08:08:57 GMT

آموزش و پرورش یک نهاد سرمایه ای است و نباید به دید اقتصادی به آن نگاه کرد ولی در سالی که عنوان جهاد اقتصادی نام گرفته آموزش و پرورش نقش اساسی را ایفا خواهد کرد.

آموزش و پرورش به عنوان یک سرمایه ملی و نهادی که تربیت آینده سازان کشور را بر عهده دارد نقش کلیدی را در جامعه ایفا می کند و نقش بسیار مهم در پیشبرد اهداف جهاد اقتصادی دارد.

فرهنگیان می توانند برنامه های خود در خصوص جهاد اقتصادی را برای اجرای این شعار در آموزش و پرورش ارایه دهند، زیر بنای آموزش و پرورش معلم است و آنان با ارایه برنامه های خود در سال 90 می توانند نقش اثرگذاری در آموزش و پرورش داشته باشند.

آموزش وپرورش، معلم و مدرسه در سال جهاد اقتصادی برای تحقق منویات رهبر معظم انقلاب، می توانند نقش اساسی ایفا کنند.

فرمایشات رهبر معظم انقلاب در ابتدای سال جدید به عنوان یک منشور سالانه و نقشه راه و خط نشان روشنی برای کار و فعالیت مدیران آموزش وپرورش است.

مبحث جهاد اقتصادی باید با ظرافت و دقت ویژه ای به فضای آموزش و پرورش تعمیم داده شود.

باید تلاش کرد الزامات بار معنایی پیام رهبر معظم انقلاب برای ایجاد و توسعه روحیه جهادی و کار برای خداکردن و خستگی ناپذیربودن در همه ابعاد در فضای تعلیم و تربیت ترویج شود.

اگر روحیه و محور تلاشهای مدیران در آموزش وپرورش صرفاً اسقاط تکلیف نباشد روند مطلوبی را ایجاد خواهد کرد که شرط اصلی آن روحیه جهادی است.

الزام استحکام بخشی به معنویات و تدین در دانش آموزان و جوانان از جمله امور مهم مدیران آموزش وپرورش است که رافع زمین گیرشدن و هرز رفتن استعدادهای جوانان می شود.

ایجاد روحیه اعتماد سازی و علاقه مندی به یکدیگر، مهرورزی ، دوری و اجتناب از اجرای برنامه های نمادین و شتاب زده از دیگر تاکیدات رسیدن به هدف جهاد اقتصادی در آموزش و پرورش است.

جایگاه، نقش و رسالت معلم و مربی از دیدگاه قرآن و روایات

اسحاق دقدی زاده — Thu, 12 May 2011 07:27:29 GMT

قرآن کریم به عنوان چراغ پر فروغ و سراج وهاج که کاملترین برنامه و قوانین را برای سعادت بشر دارد در آیات نورانیش مکتب تعلیم و تربیت اسلامی را به زیبائی هرچه تمام ترسیم نموده است و خداوند را به عنوان اولین معلم بشر معرفی نموده که به پیامبرش در آغاز بعثت فرمود: ( اقراء باسم ربک الذی خلق، خلق الانسان من علق، اقراء و ربک الاکرم الذی علم بالقلم علم الانسان مالم یعلم) (سوره علق) و اینچنین مکتب تعلیم و تربیت اسلامی به عنوان مکتبی ممتاز، مستقل و با مبانی و اصول مشخص پدیدار گردید که در این مکتب علم و دانش، معلم و متعلم (شاگرد و مربی) و مدرسه و مکتب خانه از جایگاه بسیار ارزشمند و رفیعی برخوردارند. ما در این مقاله علاوه بر نگرشی کلی به مکتب تعلیم و تربیت اسلامی به جایگاه معلم و رسالت معلم و ویژگی های یک معلم از منظر آیات وحیانی قرآن کریم و روایات نورانی حضرات معصومین (علیهم السلام) پرداخته ایم و رسالت یک معلم قرآنی را همان رسالت خداوند و رسالت رسولان الهی در هدایت، سرپرستی و خروج از ظلمات به سوی نور و رشد و کمال بخشی انسان به قرب حضرت حق دانسته ایم.

نویسنده:حجت الاسلام سید محمدرضا علاء الدین

پژوهشگر علوم قرآنی و استاد راهنمای سطوح 2و3 حوزه

چکیده:

کلید واژگان:

جایگاه معلم، رسالت معلم، ویژگی های معلمی

مقدمه :

(لقد من الله علی المومنین اذ بعث فیهم رسولا من انفسهم یتلوا علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه و ان کانوا من قبل لفی ضلال مبین) (آل عمران/ آیه 461)

کلمات رب، ربنا، ربکم، ربک، ربه، ربها، ربهم، ربی، ربهما، ربکما که در قرآن کریم آمده است بیانگر ربوبیت ذات مقدس احدیت می باشد و اصل رب تربیت است و آن عبارت از ایجاد شیء است تا به تدریج او را به مقصد کمال و تمام رهنمون سازد. با توجه به همین جایگاه تعلیم و تربیت است که هدف از بعثت پیامبران تعلیم کتاب و حکمت و پرورش و تصفیه روح از ناخالصی ها معرفی شده است و در کلمات رسول الله (ص) آمده است (بالتعلم ارسلت)، (بعثت معلما)، (بعثت لا تمم مکارم الاخلاق) که این جملات بیانگر آن است که اسلام در زمینه تعلیم و تربیت دارای مکتبی ممتاز، مستقل با مبانی و اصولی مشخص و الهی است از جمله مبانی مطرح در مکتب تعلیم و تربیت اسلام اصل خدا محوری یا اخلاص، اصل تقدم اصلاح خود بر اصلاح دیگران،اصل توکل و اعتماد به نفس، اصل آیت بودن و نشانه شدن بسوی کمال مطلق، اصل مدارا و دوری از سخت گیری وتکلف، اصل عقلانی بودن نظام تعلیم و تربیت و اصل حاکمیت دادن به تعلیم و تربیت الهی می باشد. در مکتب تعلیم و تربیت اسلام فراگیری علم و دانش همراه با تهذیب و تربیت دینی هدف رسالت نبوی شمرده شده و برای تحصیل علم نه محدودیت زمانی دارد و نه مکانی و از نظر معلم مرز نمی شناسد چرا که علم و حکمت را گمشده مومن می داند که نزد هر کس بیابد آن را می گیرد.

در مکتب اسلام تمام افرادش باید معلم باشند و تمام افرادش متعلم، همه باید هم تحصیل کنند و هم تدریس نمایند و انسان ها را الهی تربیت کنند.

جایگاه معلم در مکتب تعلیم و تربیت اسلامی:

اسلام معلم را به عنوان پدر روحانی معرفی می کند و می گوید: (اب معلمک) یعنی یکی از پدران ثلاثه تو، معلمی است که به تو دانش می آموزد و بنابراین تمام حقوقی که درباره پدر و مادر رعایت می شود باید در حق معلم به صورت کامل تری رعایت گردد. نام معلم چنان با عظمت است که در جای جای متون اسلامی از او تجلیل به عمل آمده تا به آن حد که خداوند علیم خود را معلم خوانده و رسول الله (ص) فرموده اند: (انما بعثت معلما). امام خمینی (ره) فرموده اند: ( معلم اول، خدای تبارک و تعالی است که اخراج می کند مردم را از ظلمات به نور و به وسیله انبیاء و آیات وحیانی مردم را دعوت می کند به نورانیت، دعوت می کند به کمال، دعوت می کند به عشق، دعوت می کند به محبت، دعوت می کند به مراتب کمالی که از برای انسان است. به دنبال او انبیاء هستند که همان مکتب الهی را نشر می دهند و آنها هم شغلشان تعلیم است، معلمند، معلم بشرند، آنها هم شغلشان این است که مردم را تربیت کنند و انسان را تربیت کنند که از مقام حیوانیت بالا برود و به مقام انسانیت برسد.

مقام معلم مقام والائی است، مقامی است که بالاتر از مقام معلم نیست و چنین است که وارثان انبیاء شمرده می شوند. چنانچه امام صادق (ع) فرموده اند: (ان العلما ورثه الانبیاء) یعنی دانشمندان وارثان پیامبرانند.

معلم شمع سوزان و فروزان هدایت است که نورش بر اساس حدیث مشهور (العلم نور یقذفه الله فی قلب من یشاء) از منبع اصلی نور یعنی خدا دریافت داشته و برای نورافشانی قلوب و بینا نمودن آنها به منظور هدایت در طرح مستقیم و رسیدن به قرب الهی که مقصد نهائی انسان است تلاش می کند، معلم راهبر دلها به قله های کمال و سعادت است معلم به مثابه باغبانی دلسوزاست که بذر ایمان می افشاند و گل تقوا می پروراند.

جایگاه و شأن معلم و استاد تا بدان جاست که رسول الله (ص) در کلامی به امام علی (ع) فرموده اند:

( یا علی اگر یک فرد بوسیله تو و (بمدد الهی) طریق هدایت را باز یابد و به حق رهنمون گردد پر ارزش تر و بهتر از آن است که ما لک شتران سرخ موی فراوان باشی)

معلمین مایه ی حرکت و برکت جامعه هستند و امام امیر المومنین علی (ع) فرموده است: ( العلما باقون ما بقی الدهر اعیانهم مفقوده و امثالکم فی القلوب موجوده) دانشمندان تا پایان جهان زنده اند، شخص آنها در میان نیست اما آثارشان در قلبها موجود است و چنین است که علما به مقام شفاعیت می رسند)

رسول الله (ص) فرموده اند: (یشفع یوم القیامه الانبیاء ثم العلما، ثم الشهداء) روز قیامت نخست انبیاء شفاعت می کنند، سپس علما و بعد از آنها شهیدان، و چنین است که از خدا می ترسند و به مقام عالی خشیت می رسند، یعین تنها دانشمندانند که از خدا می ترسند و خشیت یعنی ترس از مسولیت توأم با درک عظمت مقام پروردگار و این حالت خشیت مولود سیر در آیات آفاقی و انفسی و آگاهی از علم و قدرت پرودگار و هدف آفرینش است. در نظام تعلیم و تربیت اسلام معلم مسؤل تمام مقدراتی است که برای یک کشور یا جامعه پیش می آید و مسول تمام مقدراتی است که برای یک کشور یا جامعه پیش می آید و مسول تمام انسان هائی است که زیر دست او باید تربیت بشوند. معلم اگر خودسازی کند و تهذیب نفس نماید و حاکم برخود باشد افراد یک جامعه صالح و صالحه خواهند بود و اگر خدای ناخواسته معلم تربیت دینی نداشته باشد سبب انحراف نسلها و عصرها می گردد و جامعه ای را به خرابی می کشاند و همه سعادت ها و همه شقاوت ها از مدرسه هاست و کلیدش به دست معلم است و این موضوع حکایت گر جایگاه خطیر و بسیار مهم معلم و مربی است، امام باقر (ع) فرموده اند: (عالم ینتفع بعلمه افضل من سبعین الف عابد)

رسالت معلمان و مربیان:

پس از نهاد خانه و خانواده که کانون پر مهر و محبت پدر و مادر است مدرسه مهم ترین مکان برای تعلیم و تربیت است جائی که محل بروز و ظهور رسالت خطیر معلمی است که اگر او معلمی کند راه انحراف بسته می شود و در زندانها مسدود می گردد. مکتب تعلیم و تربیت اسلامی رسالت های مهمی را برای معلم و مربی ترسیم کرده است که به ترتیب به طرح آنها می پردازیم.

1-دعوت به سوی خدا و تربیت الهی:

یکی ازاهداف عالیه در دعوت انبیاء که سر لوحه کار آنها محسوب می شود دعوت به خدا و تربیت مردم برای حرکت در مسیر کمال معبود است. خداوند متعال از زبان پیامبر اکرم (ص) می فرماید: (الا تعبدوا الا الله ) نخستین دعوت من این است که به جز خدای یگانه را نپرستید.

و معلم بایستی همه چیزش برای خدا باشد (اقراء باسم ربک الذی خلق) آموزشش برای خدا، تربیتش برای خدا، اعمالش برای خدا، نشستنش برای خدا، سکوتش برای خدا، با توجه به خداست که می شود تربیت الهی نمود.

2- دعوت به سوی نور و تربیت نورانی:

در قرآن کریم آمده است ( رسولا یتلوا علیکم آیات الله مبینات لیخرج الذین آمنوا و عملوا الصالحات من الظلمات الی النور) یکی از اهداف عالیه در دعوت انبیاء اخراج مردم از ظلمات به سوی نور بوده است که با تلاوت آیات الهی آنها را از ظلمت های کفر، جهل، گناه و فساد اخلاق بیرون آورده به سوی نور ایمان و تقوی و سعادت هدایت می نماید.

رسالت معلم درجامعه همان رسالت خداوند است که فرموده است: ( الله ولی الذین آمنوا یخرجهم من الظلمات الی النور) یعنی

خدای تبارک و تعالی ولی مومنین است و آنها را از ظلمات به سوی نور خارج می کند. نقش سرپرستی، دلسوزی و خروج آگاهانه افراد از ظلمات به سوی نور به عهده معلم گذاشته شده است، معلم همانند انبیاء که معلم بشریت هستند، بشریت را معلمی می کند و چه بسا با تربیت نورانی یک نفر جهانی را متحول کند.

3-دعوت به سوی اصلاح جامعه و تربیت صالح:

در قرآن کریم آمده است (ان ارید الا الاصلاح ما استطعت و ما توفیقی الا بالله) من جز اصلاح تا آنجا که توانائی دارم و توفیق من جز به خدا نیست. این شعار تربیتی همه ی انبیاء الهی بوده که توأم با عمل تربیتی آنها اسباب اصلاح در تفکر، اندیشه، اخلاق و نظامات فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جامعه را در همه ی ابعاد پدید آورده است. و رسالت معلمی نیز چنین است که با کسب توفیق الهی به اصلاح فرهنگ و تربیت فکر و مغزهای متفکر می پردازد تا تمامی عرصه های جامعه به سمت اصلاح حرکت نماید.

4-دعوت به پاکسازی و تربیت اخلاقی :

در قرآن کریم آمده است (فقولا قولا لینها لعله یتذکر او یخشی) این آیه اشاره لطیفی به این حقیقت است که رسالت انبیاء برای پاکسازی انسان ها و بازگرداندن طهارت فطری نخستین به آنها است. نخستین دستور قرآن برخورد ملایم و توأم با مهر و عطوفت انسانی است. هدف آن است که مردم جذب بشوند، متذکر شوند راه پیدا کنند. توقع اصلاح جامعه بدون اصلاح مربیان و معلمان آن جامعه توقعی بی جا و نارواست. لذا پاکسازی و خودسازی را هر کس باید خودش شروع کند و عقاید و اخلاق و اعمالش را تطبیق با اسلام بدهد آن وقت به اصلاح دیگران بپردازد. تربیت اخلاقی کند و احساس مسئولیت اخلاقی را در همه عرصه ها در متربیان رشد دهد و آنها را متعهد به جامعه اسلامی تحویل دهد.

5-دعوت به سوی علم و دانش و تربیت قرآنی :

در قرآن کریم آمده است (قل هل یستوی الذین یعلمون و الذین لا یعلمون) یعنی بگو آیا کسانی که می دانند با کسانی که نمی دانند یکسانند، مهمترین دعوت انبیاء بسوی علم و دانش بوده به طوری که رسول الله (ص) فرموده اند: (بالتعلیم ارسلت) یعنی من برای تعلیم فرستاده شده ام و باید دانست علم در آیات قرآن به معنی داشتن یک سری اصطلاحات و الفاظ نیست بلکه منظوراز علم آن معرفت و آگاهی خاصی است که انسان را به اطاعت پروردگار و ترس و امید از خدا دعوت می کند. اگر در یک قلب تربیت شده این علم وارد بشود عطرش عالم را می گیرد و همه استعدادها در پرتو آن شکوفا می شود و جامعه به سوی اصلاح و کمال حرکت می نماید. و چنین علمی در پرتو تربیت قرآنی میسر می گردد تربیتی که نورعلم را در وجود انسان جلوه گر می سازد.

برآیند تربیت قرآنی این است که:

1-تربیت یافته گان با تقوا و خدا ترس باشند

2-تربیت یافته گان خادم اسلام و قرآن و مردم باشند.

3-تربیت یافته گان برنامه دار و هدفمند به سوی سعادت جامعه حرکت کنند.

4-تربیت یافته گان موجبات رشد و ارتقاء مقام انسانی را برای مردم فراهم کنند.

5-تربیت یافته گان نه خود و نه دیگران را بنده طاغوت نکنند.

6-تربیت یافته گان نیازهای زمانه و علوم

مربوط به آن را برای خدا فرا گیرند و بکاربندند.

ویژگی های یک معلم خوب:

با بررسی آیات و روایات و کلمات بزرگان دین ویژگی هائی که می تواند ارزشمندی و خوبی یک معلم را نمایان سازد احصاء نموده ایم که به ترتیب عبارتند از:

1-اخلاص در نیت و عمل: ریشه اساسی اخلاص در نیت و عمل همان تصفیه و تزکیه و پالایش در ون باطن از همه ی آلودگی هاست.

2- تقید به عمل صالح: امام صادق (ع) می فرماید: (کونوا دعاه الناس باعمالکم و لا تکونوا دعاه بالسنتکم)، امام صادق همچنین می فرمایند: اثر تعلیم معلم بدون عمل صالح را به بارانی تشبیه می کند که روی صخره می ریزد و بر روی آن می لغزد و تأثیری ندارد.

3-حسن خلق و فروتنی: امام صادق (ع) فرموده اند: (رأس العلم التواضع)

4-علو همت و عفت نفس: رسول الله فرموده اند: ( الفقها امناء الرسل)

5-عالم به مقتضیات زمان: بچه های ما در هر زمانی موافق آن زمان باید تربیت شوند.

6-توجه به مسولیت معلمی و احساس مسئولیت (احساس بعثت) در همه حالات و زمان ها.

7-ایجاد زمینه برای شکوفائی و رشد تفکر و تعقل و معنویت در متربیان.

منابع :

قرآن کریم

نهج الفصاحه

امام خمینی، روح الله، صحیفه نور، مجلدات 5 تا 17، چاپ موسسه تنظیم و نشر آثار امام، تهران

حجتی، محمدباقر، آداب تعلیم و تعلم در اسلام، چاپ امیرکبیر، تهران

رشیدپور،مجید،چگونه باید تربیت کرد،

تهران، انتشارات انجمن اولیاء و مربیان

شهیدی،سید جعفر، ترجمه نهج البلاغه، کلمات قصار امیر المومنین علی (ع)

طباطبائی،سید محمد حسین، تفسیر المیزان،

تهران، بنیاد علمی فرهنگی علامه طباطبائی، چاپ پنجم، 76

ظهیری، احمد تعلیم و تربیت از دیدگاه شهید ثانی و امام خمینی، چاپ قم

کلینی، یعقوب، اصول کافی، جلد یک، باب فضل علم، قم

مجلسی، محمدباقر، بحارالاوار، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، چاپ سوم

مطهری، مرتضی، 1378، تعلیم و تربیت در اسلام، چاپ صدرا، تهران .

مجموعه مقالات کنگره بررسی اندیشه و آثار تربیتی حضرت امام خمینی، اثر موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران

مکارم شیرازی، ناصر، 1374، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیه

محمدی ری شهری، 1379، میزان الحکمه، ترجمه حمیدرضا شیخی، نشر دارالحدیث، قم، چاپ سوم.

منبع:نشریه کوثر،شماره32